1. ETS Nedir ve Türkiye Neden Bu Sistemi Kuruyor?

Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), karbon emisyonlarını azaltmayı hedefleyen piyasa temelli bir araçtır. Temel olarak, belirli bir üst sınır (cap) altında sera gazı salımı yapmasına izin verilen işletmelerin, bu sınır içerisinde kalmak koşuluyla emisyon haklarını alıp satabilmesine olanak tanır. Türkiye’nin ETS kurma amacı, hem ulusal iklim hedeflerini desteklemek hem de Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) gibi dış ticareti etkileyebilecek düzenlemelerine uyum sağlamaktır (Yönetmelik md. 1 ve 2).

2. Hangi Faaliyetler ve Kurumlar Bu Kapsamdadır?

Yönetmelik, Ek-1’de belirtilen faaliyetleri yürüten ve belli emisyon düzeylerinin üzerinde sera gazı salan tesisleri kapsar. Ayrıca, doğrulayıcı kuruluşların görevleri ile işletmelerin emisyon takibi, raporlaması ve izin süreçlerine dair tüm yükümlülükler de bu kapsamda düzenlenmiştir (md. 3, 4).

3. ETS’nin Uygulama Takvimi

Türkiye ETS’si iki aşamalı bir zamanlamayla yürürlüğe girmektedir:

• Pilot Dönem (2026–2027): Sadece belirli faaliyetleri yürüten Kategori B ve C tesislerini kapsar.
• Birinci Uygulama Dönemi (2028–2035): Genişletilmiş kapsama ve daha fazla düzenlemeye tabi bir dönemdir.

Pilot döneme ilişkin piyasa faaliyetleri 30 Nisan 2029’a kadar sürecektir; bu tarihten sonra bu döneme ait tahsisatlar geçersiz sayılır (md. 12, 24).

4. Kapsam Dışı Olanlar

Araştırma tesisleri, sadece biyokütle kullanan üretim birimleri, askeri tesisler, üniversiteler, hastaneler ve bazı savunma kuruluşları bu sistem dışında tutulmuştur (md. 5).

5. Hangi Tesisler ETS’ye Tabidir?

Sisteme tabi tesisler, yıllık 50.000 ton CO₂ eşd. emisyonun üzerindeki Kategori B ve 500.000 ton CO₂ eşd. üzerinde emisyon yapan Kategori C tesislerdir. Ancak yalnızca Ek-1’de belirtilen faaliyetleri gerçekleştiren tesisler kapsama alınmaktadır.

6. Hangi Gazlar Kapsamdadır?

ETS sistemine dahil olan sera gazları, Karbondioksit (CO2),Metan (CH4),Diazot Oksit (N2O),Hidroflorokarbonlar (HFC’ler),Perflorokarbonlar (PFC’ler),Sülfür Hegzaflorid (SF6)‘dır (Ek-2).

7. Emisyon İzni Zorunluluğu

Sisteme dahil olan tesislerin, İklim Değişikliği Başkanlığı’ndan sera gazı emisyon izni alması zorunludur. İzinler 5 yıl geçerlidir ve süresi bitmeden 6 ay önce yenilenmelidir (md. 8–9).

8. Üst Sınır ve Tahsisatlar Nasıl Belirleniyor?

Sistem yıllarına ait toplam emisyon sınırı, ücretsiz ve ihale yoluyla verilecek tahsisatlarla birlikte Ulusal Tahsisat Planı kapsamında belirlenir. Bu plan, doğrulanmış emisyon raporlarının tesliminden sonra 60 gün içinde açıklanır (md. 11–12).

9. Ücretsiz ve İhaleli Tahsisat Süreci

• Ücretsiz tahsisatlar belirli kıyas değerlerine ve sektörel katsayılara göre tesislere atanır.
• Birincil piyasada ise tahsisatlar ihale yöntemiyle satılır.
  Pilot dönemde belirlenen faaliyetleri yürüten tesislere kıyas yöntemiyle %100 ücretsiz tahsisat sağlanır (md. 13–14).

9. Teslim Yükümlülüğü ve Zamanlaması

Her sistem yılına ilişkin tahsisat teslim yükümlülüğü, doğrulanmış emisyon miktarlarına göre ilgili yılın Kasım ayı son iş gününe kadar yerine getirilmelidir (md. 15).

10. Fiyat İstikrarı ve Piyasa Mekanizması

“Piyasa İstikrar Mekanizması”, aşırı fiyat dalgalanmalarının önüne geçmek için tahsisat arzının düzenlenmesini sağlayan yapıdır. “Piyasa İstikrar Rezervi” bu kapsamda belirli tahsisatların piyasadan çekilmesini veya yeniden arzını düzenler (md. 16).

12. Esneklik Mekanizmaları ve Karbon Kredileri

• Bankalama (tahsisatın ileri yıllarda kullanılması) ve
• Ödünç alma (gelecek tahsisatın öne çekilmesi) mekanizmaları tanımlanmıştır.
  Türkiye sınırları içindeki karbon projelerinden elde edilen karbon kredileri, tahsisat yükümlülüğünün en fazla %10’una kadar kullanılabilir (md. 17–18).

13. İzleme, Raporlama ve Doğrulama Süreçleri

Sera gazı emisyonları, işletmelerin hazırladığı izleme planına göre ölçülür ve her yıl Nisan ayı sonuna kadar emisyon raporu ve faaliyet seviyesi raporu sunulur. Raporlar, akredite edilmiş bağımsız doğrulayıcı kuruluşlar tarafından incelenir (md. 19).

14. Aynı Kampüste Birden Fazla Tesis Durumu

Aynı adresteki tesisler için tek bir emisyon izni alınabilir; ancak İşlem Kayıt Sistemi’nde her tesis ayrı hesapla izlenir (md. 20).

15. Doğrulayıcı Kuruluşların Tarafsızlığı

Doğrulayıcı kuruluşlar bağımsızlık ilkesi gereği, doğrulama yapacakları işletmelerle herhangi bir mali veya ticari ilişki içinde olamaz (md. 21).

16. Yaptırımlar ve Ceza Hükümleri

Yönetmelik yükümlülüklerini ihlal eden işletmelere idari para cezaları uygulanır. Pilot dönemde cezalar %80 indirimli olarak uygulanır (md. 22).

17. Uluslararası ETS Uyum ve Bağlantı Hedefi

Türkiye’nin ETS mevzuatı, diğer ülkelerin karbon ticaret sistemleriyle karşılıklı tanınırlık temelinde bağlanmaya elverişli hükümler içermektedir. Bu da gelecekteki karbon piyasası entegrasyonu için hukuki zemin sunar (md. 26).

Not: Bu içerik, 22 Temmuz 2025 tarihinde yayımlanan Türkiye ETS Taslak Yönetmeliği temel alınarak hazırlanmıştır. Nihai yönetmelikte yapılacak değişikliklerle bazı hükümler farklılık gösterebilir. Yazının amacı, Emisyon Ticaret Sistemi’ne ilişkin temel bilgileri anlaşılır ve pratik şekilde aktarmaktır. Bu nedenle, yükümlülükleriniz ve detaylı düzenlemeler hakkında kesin bilgi edinmek için Taslak Yönetmelik metninin tamamını incelemeniz tavsiye edilir.